شوعید(بیاداستادفقیدعلیرضاحسینخانی)

شو عید

 

استاد مرحوم علیرضا حسینخانی

 

(بهار در موسیقی لرستان)

 

 

                                          

                         

از دیرباز تا کنون نوروز نزد شاعران ، هنرمندان ، خردمندان و تمام مردم ایران زمین جایگاه رفیع و ویژه ای داشته و دارد . مردم لرستان نیز همچون سایر اقوام ایرانی هم نوروز را جشن می گیرند و هم در گرامیداشت و پاسداشت این فصل زیبایی آفرین آثار هنری و ادبی و ارزنده ای خلق نموده اند و می نمایند . هنر و ادب لرستان سرشار از وصف زیبایی های بهار و توصیف دل انگیزی طبیعت زاگرس است . از چند روز قبل از نوروز که خانه تکانی «گردیله گیری gardila giri  » شروع می شد تا روز چهاردهم فروردین هر سال در خانه های محله های قدیم و کوچه باغ قدیمی خرم آباد صدای ساز و آواز با صدای پای بهار و شمیم شکوفه ها همنوا می شد . مردم بعد از نوروز به دید و بازدید بزرگان و اقوام و دوستان و همسایگان می رفتند و با سرکشی آئین مهرورزی و مودت را بجا می آوردند و با تبریک عید«edmarki» ارتباط  ها را تداوم می بخشیدند و از حال همدیگرخبردارمی شدند . بزرگان و بویژه میزبانها با دادن عیدانه به کوچکترها سنت کهن عیدی را بجا می آوردند و شادی این ایام را دو چندان می کردند . در بیشتر خانه ها که دارای ذوقی بودند صدای ساز و آواز پذیرای مهمانان بود و با خواندن تک بیت های علیدوستی و سردادن ترانه های نوروزی و بهاریه ها محفل انس را گرم تر و شادمانه تر می کردند . با توجه به ارتباط تنگاتنگ شعر و موسیقی در فرهنگ ایرانی در لرستان نیز ترانه های زیبایی در وصف نوروز و در ارتباط با بهار ساخته شده است که هر کدام قابل توجه و بررسی هستند . یکی از این ترانه های زیبا که در ارتباط با نوروز آفریده شده ترانه (شو عید) shoe ed استاد فقید علیرضا حسینخانی است که دارای وزن دو ضربی ترکیبی یا8/6 است . این ترانه در مایه ماهور اجرا شده و از درجه سوم ماهور شروع می شود و دارای گردش ملودی شاد و زیبا و دارای همگونی شعر و موسیقی است . ترانه دارای بافت و جملات مربوط به هم بوده و وزن آن آرام و باوقار است . آغازگر آن این بیت است : « شو عید اوما تکلیف مه چینه          ای خدا چی بکم د دس ای زینه »shoe ed oma taklife me china   ei khoda chi bakem de dase ee zina   یعنی : شب عید آمد و من نمیدانم چه کنم و چه تدبیری بیندیشم با خواسته های نوروزی زنم . شعر این ترانه کنایه آمیز توانسته بیانگر فقر و ناتوانی قشر ضعیف جامعه باشد که در مهمترین شب ایرانیان و مهمترین عید ایرانیان موفق به خرید مایحتاج و تهیه لوازم شب عید و برپایی نوروز در کنار سفره هفت سین نیستند . از قدیم هنرمندان بخشی از هنر خود را به بیان وقایع اجتماعی و بیان مسایل و مصائب مشاغل فرودست و فقیر جامعه اختصاص می دادند . مرحوم علیرضا که در سایر بخش ها و گونه های موسیقی توانا و چیره دست بود( هنرمند مؤلف) نیز به ساخت این ترانه زیبا دست زده که ماندگار است . ملودی این ترانه یکی از زیباترین ملودیهای موسیقی لری بشمار می آید که استاد علیرضا حسینخانی آنرا به مجموعه ارزنده موسیقی لری ارمغان داده و توسط استاد حمید ایزدپناه ثبت و ضبط گردیده و به یادگارمانده است . استاد ایزدپناه بزرگترین خدمت را به فرهنگ و موسیقی این دیار نموده و با تألیف کتابها و ثبت و ضبط موسیقی استادان آن زمان برگ زرینی به فرهنگ و هنر این سامان افزوده که قابل تقدیر است . همگونی و تناسب این ملودی با شعر نشانگر اوج ذوق این شیدای کمانچه نوازی لرستان است که هم شعر را سروده و هم آهنگ آن را ساخته است . این خصوصیت سنت نوازندگان قدیم بوده که هم آهنگساز بوده اند و هم ترانه سرا . هر چند شاید شعر آن از قوت ساختار و استحکام شعری برخوردار نباشد اما نمونه خوبی از این سنت کهن و از بهاریه هایی است که توسط نوازنده ای عاشق و دانا و شیدا آفریده شده که از آخرین نسلهای راویان موسیقی آئینی و کهن لرستان بشمار می آید . امروزه دیگر این سنت کمتر مرسوم است . البته هنوز در روز سیزده بدر مردم خرم آباد با نواختن کمانچه و تنبک (تال تمکtaltomak) در دل طبیعت نوروز باستانی را جشن می گیرند و با پایکوبی و شادمانی این جشن کهن را در دل طبیعت بی نظیر زاگرس زنده نگه داشته اند . برگزاری این مراسم نشانگر زنده بودن این آئینها در دل مردم لردرجامعه امروزاست و بیانگراین واقعیت است که سرشت شادخوی مردم لرستان با شادی و طبیعت گرایی گره خورده و مشغله ها و عناصر و نمودهای جامعه معاصر و تکنولوژی زده امروز نتوانسته شادخواهی ، طبیعت گرایی و ترانه سرایی مردم را از بین ببرد .